Initiatief nemen betekent verantwoorde risico’s nemen. En dus accepteren dat er soms iets
misgaat. In een Mission Command-organisatie staat het doel centraal, niet de regel.
Risicoacceptatie is één van de basisprincipes van Mission Command. Het is een bewuste
beslissing om risico’s te accepteren wanneer de kans op succes opweegt tegen de mogelijke
kosten van falen. Gokken leunt primair op onderbuikgevoelens en hoop.
Om een risico verantwoord en berekenbaar te maken gelden een aantal randvoorwaarden.
- De eerste is een objectieve inlichtingen analyse. Risico’s worden ingeschat op basis
van feiten en realistische aannames. - Daarnaast moet het risico in verhouding staan tot het tactische en strategische doel.
Noodzakelijke risico’s zijn dus iets anders dan onnodige. - Verder moet er een kosten-baten afweging plaatsvinden. De kans op succes moet
reëel zijn. De operationele winst moet groter zijn dan de mogelijke verliezen. - En tenslotte moet er sprake zijn van een plan B. Een verantwoord risico vraagt om
scenario’s en flexibiliteit, zodat je met een contingency plan kunt bijsturen als de
uitvoering anders loopt dan verwacht.
Dit jaar is het 82 jaar geleden dat de Operatie Market Garden plaatsvond. De herdenkingen
vinden traditioneel in de maand september plaats. Operatie Market Garden werd in
september 1944 door de Geallieerden ondernomen met het ambitieuze plan om de Tweede
Wereldoorlog te verkorten. Het omtrekken van de Siegfriedlinie zou strategisch een
gigantische winst hebben opgeleverd. Daarom spreekt de operatie, ondanks het uiteindelijke
falen, nog altijd tot de verbeelding.
Was Operatie Market Garden een verantwoord risico (calculated risk) dat toevallig verkeerd
uitpakte? Of was het een roekeloze gok? Een korte analyse aan de hand van de vier
randvoorwaarden biedt uitkomst.
Van een grondige objectieve analyse was feitelijk geen sprake. De aanwezigheid van de
gehavende resten van de 9 e en 10 e Pantserdivisies werd stelselmatig genegeerd of
gebagatelliseerd. Daarnaast waren de Geallieerden ervan overtuigd dat de terugtrekkende
Duitse Wehrmacht geen gecoördineerde verdediging meer kon inrichten. Zo ontstond het
wensdenken dat de Duitse moraal gebroken was.
Ook accepteerde het operatieplan kwetsbaarheden die niet noodzakelijk waren. De
luchtlandingsoperatie voorzag in slechts één lift per dag waardoor het drie dagen duurde
voordat de gehele troepenmacht ter plaatse was. De landingsterreinen bij Arnhem en
Nijmegen lagen ver van de bruggen. Dat ging ten koste van de verrassing en maakte de
parachutisten op de grond nog kwetsbaarder. Daarnaast zorgde de afhankelijkheid van één
enkele smalle tweebaansweg (Hell’s Highway) voor de opmars van het gehele Britse XXX
Corps voor een kwetsbare logistieke flessenhals.
De kosten-batenanalyse valt evenmin gunstig uit. De strategische winst zou groot zijn
geweest, maar de verliezen waren dat ook. Doordat de link-up met het XXX Corps niet op tijd
tot stand kwam, werd de 1e Britse Luchtlandingsdivisie volledig vernietigd. Dat was
onaanvaardbaar hoog. De ‘winst’ bleef beperkt tot een frontlijn die in noordelijke richting was
opgeschoven tot aan de Rijn.
Tenslotte was er geen realistisch plan B. De operatie was een ‘alles-of-niets’ actie. Als één
brug niet kon worden ingenomen of behouden faalde het strategische einddoel. Toen de
Britse parachutisten bij Arnhem geïsoleerd raakten werden plannen voor een alternatief
bruggenhoofd bij de perimeter van Oosterbeek ten noorden van de Rijn niet tijdig
bijgestuurd.
Veldmaarschalk Montgomery noemde de operatie later voor ‘90% geslaagd’. Aan de
randvoorwaarden gemeten was Market Garden echter geen berekend risico, maar een
roekeloze gok ingegeven door onderschatting en opportunisme.
Bron Afbeelding: Courtesy of the Imperial War Museum HU2131
