In zijn vermakelijke en herkenbaar geschreven boek ‘Leidinggeven aan professionals? Niet doen!’ breekt managementgoeroe Mathieu Weggeman een lans voor de professional. ‘Vertrouw de mensen die goed in hun vak zijn. Faciliteer de kenniswerkers in plaats van hun werkprocessen alsmaar te plannen en te controleren. Zorg er voor dat ze niet te veel lastig gevallen worden met formulieren, rapportenschrijverij, regels en procedures. Dan komt de productiviteit en kwaliteit vanzelf. Waarom? Omdat echte professionals liever iets goed dan iets fout doen’. Zijn boodschap is duidelijk. Managers moeten verantwoordelijkheid loslaten en vooral niet in de weg lopen. Laat het aan de professionals op de werkvloer over en het komt allemaal goed.
In de kern ben ik het met hem eens maar de praktijk is minder romantisch. Professionals bezitten ontegenzeggelijk vakmanschap, zijn goed opgeleid, zelfstandig en creatief maar vaak ook eigenwijs en solistisch. In veel gevallen gaan ze het liefst hun eigen gang. De professional voelt zich vaak sterker verbonden met zijn vak dan met de organisatie waar hij voor werkt. Maar die organisatie vraagt naast het vakmanschap van de professional ook professioneel gedrag. Zoals bijvoorbeeld collegialiteit, de bereidheid kennis te delen en daarover te communiceren, gezamenlijk resultaten behalen en het zijn van teamspeler. Want ook de professional maakt deel uit van een groter geheel. En aan dat professionele gedrag mankeert het nog wel eens bij deze professional. Niet alle professionals zijn direct bereid zich naar de regels van het team te schikken en hun persoonlijk belang daaraan ondergeschikt te maken. Een uitdaging dus als je als leidinggevende verantwoordelijk bent voor een groep professionals voor wie autonomie heel belangrijk is.
Leidinggeven aan professionals is heel veel faciliteren en toch regie houden. De primaire insteek is om optimaal gebruik te maken van hun capaciteiten en hen in hun kracht te zetten. Maar alleen daarmee redt je het niet. Het belang van de gehele organisatie is namelijk jouw eerste verantwoordelijkheid als leidinggevende. Jouw meerwaarde wordt bepaald door hoe je die verantwoordelijkheid invult. In de ogen van Matthieu Weggeman houdt die verantwoordelijkheid in ‘Investeer in een collectieve ambitie’ en ‘het voortdurend uitdragen van datgene waar de organisatie voor staat’. Maar ook dat is mij iets te vrijblijvend. Een leidinggevende ontkomt er niet aan ervoor te zorgen dat de professional binnen de gegeven kaders blijft. En gedreven door zijn enthousiasme niet teveel zijwegen inslaat. Of toch zijn eigen gang gaat. De door Weggeman zo bewierookte professional krijgt binnen de Mission Command filosofie alleen de geclaimde vrijheid van handelen als hij in staat is ‘two levels up’ te denken en kan handelen binnen het Commanders Intent. Het is aan de leidinggevende om erop toe te zien dat zijn professionals binnen de geest van het Commanders Intent handelen. Een leidinggevende die niet optreedt tegen onprofessioneel gedrag van zijn professionals ondermijnt niet alleen het Commanders Intent maar ook zijn eigen geloofwaardigheid.
-Otto van Wiggen
