Bij zijn aantreden als Secretaris-Generaal van Defensie in 2023 benadrukte Maarten Schurink het belang van Mission Command. Als één van zijn eerste officiële daden riep hij Defensiemedewerkers op om eigen verantwoordelijkheid te nemen en te handelen op basis van professionele oordeelsvorming. Op zich geen nieuws want sinds 1996 hanteert Defensie de leiderschapsstijl Mission Command als uitgangspunt. Een ieder die Defensie kent weet dat dit bij de operationele eenheden gebruikelijk is, maar dat er in de politiek-bestuurlijke omgeving anders mee wordt omgegaan. In dat opzicht was het Commanders Intent van Schurink niet alleen gewaagd maar vooral ook vooruitstrevend waarvoor Schurink de handen op elkaar kreeg van de werkvloer. In zijn Commanders Intent geeft hij aan ‘er naar toe te willen dat medewerkers meer eigen verantwoordelijkheid durven nemen en de ruimte voelen om zelf meer achter het stuur te gaan zitten. Ik wil de verantwoordingsdruk verminderen. Iedereen binnen het ministerie moet de ruimte voelen en beseffen dat ze eigen beslissingen kunnen maken waar nodig en in actie kunnen komen’.
Met hun pleidooi om het zerotolerancebeleid voor drugs minder strikt te hanteren demonstreren diverse bataljonscommandanten als ‘commandanten op de werkvloer’ exact de grondhouding zoals Secretaris-Generaal Schurink dat heeft bedoeld. Zij wijzen met name op de beperkte ruimte die zerotolerance laat voor proportionaliteit. Ongeacht de omstandigheden, ook als het in de privésfeer, buiten diensttijd en buiten een militaire omgeving plaatsvindt, leidt drugsgebruik tot strafontslag met levenslange gevolgen.
#Sander Donker is commandant van een bataljon van ca. 700 militairen en heeft in de praktijk met het strikte beleid te maken. Donker is een ervaren militair met meer dan twintig dienstjaren en ruime operationele ervaring, onder andere in Afghanistan. Hij herkent de schrijnende gevallen voor wie nu ontslag de enige maatregel is. ‘Of ze zijn jong en hebben een domme fout gemaakt, of er speelt meer in de huiselijke sfeer of zelfs PTSS’. Naast andere collega’s, die met dezelfde situatie te maken hebben, stelt hij voor hen als bataljonscommandanten maatwerk te laten leveren. Met andere woorden maak een onderscheid tussen een eenmalige misstap en structureel falen. ‘Als commandant van een operationele eenheid kan ik echt inschatten of iemand thuishoort bij een gevechtseenheid. Geef me de ruimte om af en toe coulant te zijn. We geven iemand een tweede kans en behouden daarmee goede mensen. Achter elke overtreding zit een verhaal. En het is echt niet nodig om iemand meteen te ontslaan’.
Het strenge beleid dateert uit 1997 en staat al diverse jaren ter discussie. Tot op heden zonder resultaat. Recent kreeg de discussie een nieuw hoofdstuk. Ondanks de oproep tot versoepeling houdt de huidige Staatssecretaris Derk Boswijk vast aan het zerotolerancebeleid. Een besluit dat een reactie oproept van zijn voorganger #Gijs Tuinman. In een artikel in de Telegraaf van 1 mei roept Tuinman zijn voorganger op ‘nog eens goed na te denken over zijn besluit’. Volgens Tuinman zijn er schrijnende gevallen die een tweede kans verdienen en zouden commandanten dat maatwerk prima kunnen bieden. Hoewel het ongebruikelijk is dat oud-bewindspersonen zich met het beleid van hun opvolgers bemoeien, raakt Tuinman met deze opmerking de essentie van Mission Command en de rol die verantwoordelijkheid nemen en vertrouwen daarin speelt.
Defensie profileert zich graag als mensen-organisatie die alles in het werk stelt om personeel te werven, te ontwikkelen en te behouden. Binnen operationele eenheden wordt dat ook daadwerkelijk zo ervaren. Dat vertrouwen lijkt echter te verdwijnen als het politiek-bestuurlijke niveau zich ermee gaat bemoeien. Wellicht dat Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk en Secretaris-Generaal Maarten Schurink, van datzelfde Ministerie, nog eens duidelijkheid kunnen geven over de sturingsstijl Mission Command. Of dat voor het gehele Ministerie geldt of uitsluitend voor de operationele eenheden.
Bron: De Telegraaf 1 mei 2026.
